Virus hợp bào hô hấp (RSV) là một trong những tác nhân phổ biến gây bệnh đường hô hấp ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, với khả năng lây lan rất mạnh. Ước tính có tới 90% trẻ em từng nhiễm RSV trong 2 năm đầu đời.

Phần lớn trẻ nhiễm RSV chỉ có các triệu chứng nhẹ, tương tự cảm cúm thông thường. Tuy nhiên, một tỷ lệ nhỏ có thể tiến triển nặng, gây viêm tiểu phế quản, viêm phế quản hoặc viêm phổi, tiềm ẩn nhiều nguy hiểm. Bệnh có thể xảy ra quanh năm nhưng thường gia tăng vào mùa mưa ở các tỉnh phía Nam và mùa lạnh ở các tỉnh phía Bắc.

Nguồn lây truyền virus hợp bào hô hấp

Nguồn bệnh là người nhiễm RSV. Virus có thể lây từ giai đoạn ủ bệnh cho đến khi xuất hiện các biểu hiện lâm sàng. Ngoài ra, RSV có thể tồn tại nhiều giờ trên tay, đồ chơi và các bề mặt môi trường, khiến con người dễ bị lây nhiễm khi tiếp xúc trực tiếp với các bề mặt mang mầm bệnh.

RSV lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc gần như hôn trẻ. Virus cũng có thể lây gián tiếp qua các bề mặt bị nhiễm chất tiết của người bệnh.

Những đối tượng có nguy cơ cao nhiễm RSV gồm:

• Trẻ sinh non;
• Trẻ sơ sinh dưới 6 tháng tuổi (đặc biệt là trẻ từ 2 - 3 tháng tuổi);
• Trẻ dưới 2 tuổi mắc bệnh tim, phổi bẩm sinh;
• Trẻ có hệ miễn dịch suy yếu (suy dinh dưỡng, đang hóa trị…).

Thời gian ủ bệnh và biểu hiện của virus hợp bào hô hấp

Thời kỳ ủ bệnh của RSV thường kéo dài từ 2 - 8 ngày kể từ khi nhiễm virus đến khi xuất hiện triệu chứng.

RSV chủ yếu gây bệnh đường hô hấp trên (mũi, họng) với các biểu hiện thường nhẹ, tương tự cảm lạnh như: sốt nhẹ, ho, hắt hơi, nghẹt mũi, chảy nước mũi. Khoảng 25 - 40% trẻ mắc bệnh có thể xuất hiện viêm đường hô hấp dưới, bao gồm viêm tiểu phế quản, viêm phế quản hoặc viêm phổi.

Bệnh có xu hướng diễn biến nặng ở trẻ mắc bệnh tim bẩm sinh, bệnh đường hô hấp bẩm sinh hoặc suy giảm miễn dịch. Các dấu hiệu nặng cần lưu ý gồm:

• Sốt cao liên tục;
• Khó thở, thở nhanh, có thể tím tái môi và đầu chi;
• Thở khò khè, có tiếng rít, có cơn ngừng thở;
• Ho nhiều, đờm vàng, xanh hoặc đục;
• Trẻ quấy khóc nhiều, mệt mỏi, lờ đờ, bỏ bú;
• Dấu hiệu mất nước như khóc không có nước mắt, không tiểu tiện trong 6 giờ, da khô nhăn nheo.

Điều trị virus hợp bào hô hấp

Hiện nay, việc điều trị RSV chủ yếu là điều trị hỗ trợ và phòng ngừa suy hô hấp, do chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Các biện pháp điều trị bao gồm:

• Hỗ trợ hô hấp: Oxy liệu pháp là nguyên tắc quan trọng trong điều trị viêm tiểu phế quản do RSV. Trường hợp nặng có thể cần hỗ trợ thở hoặc thở máy.
• Bù dịch và dinh dưỡng: Cho trẻ uống đủ nước, sữa để bù điện giải và làm loãng đờm. Nếu trẻ không uống được, có thể cần truyền dịch. Đảm bảo cung cấp đầy đủ dinh dưỡng cho trẻ.
• Giảm triệu chứng: Sử dụng thuốc hạ sốt khi trẻ sốt cao; rửa mũi, hút mũi và nhỏ thuốc giảm xung huyết để giúp trẻ dễ thở hơn.
• Kháng sinh: Chỉ sử dụng khi có bằng chứng bội nhiễm vi khuẩn.

Chủ động phòng ngừa RSV cho trẻ

Chủ động phòng ngừa từ sớm giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và bảo vệ sự phát triển khỏe mạnh của trẻ trong những tháng đầu đời.

Cha mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ về các biện pháp tiêm phòng giúp tăng miễn dịch chống RSV cho trẻ, đồng thời tiêm đầy đủ các loại vaccine theo đúng độ tuổi để phòng các bệnh truyền nhiễm khác.

Bên cạnh đó, cần duy trì lối sống lành mạnh: giữ vệ sinh cá nhân và môi trường sống, hạn chế nguồn lây nhiễm và tăng cường sức đề kháng. Người lớn cần rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, đặc biệt trước khi chăm sóc trẻ; vệ sinh đồ chơi và các bề mặt tiếp xúc như bàn, ghế, tay nắm cửa. Tránh hôn vào mặt, miệng, mắt, mũi của trẻ và không dùng chung đồ ăn, dụng cụ ăn uống.

Mọi người nên đeo khẩu trang khi ra ngoài hoặc đến nơi đông người; hạn chế cho trẻ tiếp xúc với người có triệu chứng cảm cúm, ho, sốt. Trẻ sơ sinh nên được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu; trẻ lớn cần ăn uống đủ chất và nghỉ ngơi hợp lý.

Lưu ý cho phụ huynh

• Biện pháp tiêm phòng RSV bằng kháng thể đơn dòng Palivizumab hiện chỉ được chỉ định cho trẻ thuộc nhóm nguy cơ cao, theo đánh giá của bác sĩ.
• Nếu bắt đầu tiêm, cần đưa trẻ tiêm đúng lịch mỗi tháng trong suốt mùa RSV để duy trì hiệu quả bảo vệ.
• Palivizumab không thay thế các biện pháp phòng bệnh khác. Phụ huynh vẫn cần rửa tay thường xuyên trước khi chăm sóc trẻ, tránh cho trẻ tiếp xúc gần với người đang ho, sổ mũi hoặc đến nơi đông người trong mùa RSV; giữ môi trường sống thông thoáng, tránh khói thuốc lá.